Duyu Bahçesi- Plant Dergisi

DUYU BAHÇESİ

Peyzaj Mimarı olarak tasarım sürecinde estetik ve işlevsellik kaygılarıyla yola çıkmak bilindik bir durum. Ancak son dönemlerde kamusal alan kavramı, kullanıcıların istek ve ihtiyaçları, iklim değişikliği, çevresel sürdürülebilirlik, biyoçeşitlilik, topluluk oluşturma, coğrafik ve sosyolojik etmenler ve teknolojide bu çatının altında paylarını arttırmaya başladı. İşte tam bu noktada Fransız menşeli kurumsal bir firmanın tüm dünyada etkinliklerle kutladığı sosyal sorumluluk günlerini organize ederken Altı Nokta Körler Vakfı ve bizimle yollarının kesişmesiyle Altı Nokta Körler Vakfı Okulu bahçesinde gerçekleştirilecek bir revizyon tüm bu başlıkları bir araya getirme şansını doğurdu bize.

 

 

HAZIRLIK AŞAMASI

 

Altı Nokta Körler Vakfı Okulu 18 yaş üzeri görme engellilerin yatılı olarak 6 ay süresinde eğitim aldıkları bir kurum. Burada temel ihtiyaçlarını nasıl karşılayacaklarından (yolda yürümek, alışveriş yapabilmek vs.), meslek edinmeye kadar geniş bir eğitim alabiliyorlar. O nedenle okulun bahçesinin mevcut haliyle hizmet ettiği farklı görevleri var.

Deneyim parkuru (yürüme, atlama ve baston kullanma pratikleri için)

Sosyalleşme alanı (öğrenciler ve çalışanlar için)

Bostan alanı (mevsimlik sebze yetiştirmek için)

Yeşil alan (bulunduğu çevreye olumlu etkileri olan ancak girişi sınırlı bir yeşil alan)

Mevcut hizmetler devam ederken öğrenci ve çalışanların ihtiyaçları nedir diye yaptığımız görüşmelerde bir arada oturulacak ve zaman geçirilecek bir alan yaratılması, bitkilendirilmenin arttırılarak estetik olarak peyzajın tamamlanması, zarar görmüş sert zeminlerin tamiri, genel olarak bahçenin temizlenmesi ve düzenlenmesi talepleri öncelikli olarak ortaya çıktı.

Proje paydaşları olarak bizim yaptığımız görüşmelerde de bu taleplere ek olarak öğrencilerin özel durumu göze alındığında seçilecek bitkilerin özelliklerinden (koku, doku) kullanılacak malzemelere kadar aslında bu bahçenin bir duyu bahçesi olarak düşünülmesi ve seçimlerin bu yönde yapılması kararı kafamızda netleşti ve tasarım süreci böylece başladı. Permakültür ilkeleri ile birlikte geri dönüşüm, sürdürülebilirlik, ekoloji, topluluk olmak ve paylaşmak kavramları üretilen işteki temelleri oluşturdu.

 

 

DUYU BAHÇESİ NEDİR?

 

Bir peyzaj düzenlemesinde en baskın kullanılan duyu görme duyusu iken sonrasında koklama, dokunma, işitme ve tatma olarak sıralanabilir. Tüm bu duyular başarılı bir tasarımın içinde gizli ya da açık olarak yer aldığında ziyaretçinin / kullanıcının düzenlemeden elde ettiği beklenti ve fayda karşılanmış olacaktır.

 

Görme:

Renkler, doku, hareket, biçim, ışık ve gölge gibi tüm görme duyusunu uyaran detaylar duyu bahçesine eklenmelidir. Renkler kullanılırken sıcak ve soğuk renkler ve bunların insan psikolojisinde tetikledikleri duygular dikkate alınmalı, ağaç kabukları, bitkilerin yaprak dokuları gibi farklı tekstürler eklenmelidir. Su yüzeylerinde yüzen bitkiler, rüzgarla sallanabilen yaprak formları bahçede uçuşan kelebekler ve kuşlar hareketi meydana getiren öğeleri oluşturabilir. Işık ve gölge de görsel duyuya hitap eder. Koyu gölge ya da dantelli bir yapı oluşturan tepe taçlarına sahip ağaç türleri, tünel hissi yaratan tam gölge bitki koridorları bu etkileri yaratmak için tasarımda yer alır.

 

Koklama:

Koku duygusal ve ilişkisel hafızayı harekete geçirebilme ve bu bilginin kalıcı olmasını sağlama özelliğine sahip duyudur. Görme engelli kişiler koklayarak etraflarında bulunan bitkileri tahmin edebilirler. Bahçede koku özelliği baskın türler, çam, baharatlar ve yenilebilir bitkiler yoğun olarak kullanılabilir. Baharatlar yükseltilmiş sebze yataklarına dikilmeli ve yürüme yollarının üzerine yerleştirilmelidir. Böylece kullanıcılar eğilmeden dokunarak, yapraklarını ezerek bu düzenlemeleri deneyimleyebilirler. Sabah ve akşam gibi farklı saatlerde ve güneşin etkisiyle koku yayan bitkilerde zaman, sıcaklık ve koku ilişkisini kullanıcıya sunarlar.

 

İşitme:

Bahçeye sesi ve işitme duyu tatminini getirmek için farklı yollar kullanılabilir. Müzik koridorları, rüzgar çanları, hareketli su öğeleri, şelaleler bunlardan bir kaçı olarak sayılabilir. Kuşları davet eden ağaçlar ve çalılar bu öğeyi desteklerken yine kuşların ve arıların su içmesi için yapacağınız suluklar da faydalı olacaktır. Bahçenin farklı noktalarında durup gözlerinizi kapatarak sesleri algılamaya çalışmak bu öğeyi deneyimlemeyi sağlar. Su öğeleri kullanılırken güvenlik konusunda gerekli tedbirlerin alınması ve yapılan tasarımın kullanıcılara uygun olması önemlidir. Zeminden yüksek olan su öğeleri kuş sulukları gibi bahçede su öğesini kullanırken güvenliği de kontrol altında tutmayı sağlar.

 

Dokunma:

Bahçede kullanılan yürüme yollarından duvar malzemelerine, seçilecek bitkilerin kabuk ve yapraklarının farklı dokularda olmasına kadar olan detaylar dokunma duyusunu harekete geçirir. Bahçenin içerdiği farklı alanlar ve kullanma talimatları ile ilgili bilgilendirmeler, kullanılan bitkilerin isimlerinin yer aldığı panolar Brill alfabesi kullanılarak hazırlanır ve dokunma duyusuyla bu bilgiler kullanıcıya aktarılır. Bu düzenlemelerde güvenlik önemlidir. Kullanıcıya zarar verebilecek sivri, keskin malzemeler ve zehirli olabilecek türlerden uzak durmak gereklidir.

 

Tatma:

Yenilebilir bitkilerin kullanılmasıyla bahçe tatma duyusu içinde zenginleştirilmiş olacaktır. Şifalı otlar, baharatlar, mevsimlik sebzeler, meyve ağaçları ve yenilebilir çiçekler gerekli bilgilendirme panoları kullanılarak tasarım ve uygulamada yer bulabilir. Bu bitkilerle gerçekleştirilecek hasat zamanları da bahçeye farklı bir işlevsellik katacaktır.

 

 

TASARIM SÜRECİ

 

Bir görme engelliler okulu bahçesinde duyular teması böylece en uygun tasarımın yolunu açtı. Kullanıcı ihtiyaçlarının belirlenmesi, bunlarla ilgili çalışmaların ve araştırmaların yapılması, uygulanabilirliklerinin ve bütçe eşleştirilmesiyle bahçedeki alanlar ve içerdikleri fonksiyonlar ortaya çıktı.

 

Dinlenme Alanı:

Pergola ve oturma alanı oluşturularak yaz ve kış yatılı öğrenciler kadar çalışanların da birlikte kullanabilecekleri bir sosyalleşme alanı tasarlandı. Bu alana ulaşmak için kullanılan yollarda lavanta, biberiye gibi bitkilerle koku koridorları oluşturuldu.

 

Müzik Duvarı:

Kullanıcıların bastonla yürüme pratikleri yaptıkları yolun kenarına bir müzik duvarı düşünüldü. Materyal olarak bambu çubuklar, pet şişe kapakları, ağaç dalları, ziller ve deniz kabukları kullanıldı. Amaç bu materyallerin rüzgar ya da kullanıcılar tarafından hareket ettirilerek çıkaracakları seslerle bahçede işitme duyusunun desteklenmesi idi.

 

Dokunma Duvarı:

Yine yürüyüş yolunun kenarında kullanıcıların rahatlıkla elleriyle dokunabilecekleri bir yükseklikte oluşturulan dokunma duvarında farklı materyaller tercih edildi. Legolarla 3 boyut oluşturulması ve kullanıcıların bu parçaların yerlerini değiştirebilmeleri duvara interaktif bir işlev kazandırdı. Kozalaklar, pet şişe kapakları, insan yüzü modeli, yumuşak oyun topları dokunma duvarında kullanılan malzemeler içinde yer aldı.

 

Doku Yolu:

Yürüyüş yoluna alternatif olarak yeşil alanda oluşturulan bu yolda amaç dokunma duvarında elle hissedilen farklı dokuların yürüyüş halinde ayaklarla ve yürüme bastonuyla algılanmasını sağlamaktı. 60 cm genişliğindeki yolda kum, minik çakıl taşları, suni çim, sıkıştırılmış toprak ve ağaç dalları gibi gündelik hayatta karşılaşabilecekleri materyaller tercih edildi.

 

Yükseltilmiş Sebze Yatağı:

Permakültür ilkelerinin kullanıldığı tasarımlarda sıkça duyduğumuz yükseltilmiş sebze yataklarının kullanılmasının birincil amacı ekilen sebzelerin verimini arttırmaktır. Bu bahçe tasarımında ise bu özelliğinin yanı sıra kullanıcıların eğilmeden ekilen bitkilere kolayca erişimlerini sağlamaları bizim için önemliydi. 50 cm yüksekliğinde hazırlanan sebze yatağı sayesinde kullanıcılar ekstra efor sarf etmeden sebze ve baharatlar ekip dikebilecekler, bunları hasat edebileceklerdi.

 

Kompost Alanı:

Bahçedeki sürdürülebilirliğin bir parçası olarak bitkiler için gerekli toprağın kompost yapılarak oluşturulması fikriyle bir kompost kutusu tasarlandı. Bahçeden çıkan bitkisel atıklarla başlayacak bu dönüşümün sonrasında mutfaktan çıkan bitkisel atıklarda devam edilebileceği öngörüldü.

 

Kuş yuvaları:

Bahçede biyoçeşitliliği arttırmak, kuşları davet etmek için kuş yuvalarının hazırlanarak asılmasına karar verildi.

 

Atlama Parkuru:

Bahçede yer alan atlama parkuru kullanıcıların gündelik hayatta bir anda yüksek bir yerden atlamak zorunda kaldıklarında buranın yüksekliği tahmin etmeleri ve güvenli bir şekilde atlamaları için oluşturulan bir deneyim alanı. Burada bir revizyon çalışması gerçekleştirilmesi, duvarların ve merdivenlerin tamiri ve boyanması, kum havuzunun temizlenerek kullanılmadığı zamanlarda kedilerden korunması için kapatılması ile ilgili bir çalışma yapılması planlandı.

 

Genel Peyzaj Düzenlemeleri:

Bahçedeki genel tamiratların ve boya gerektiren alanların boyanması, bitkilendirmenin tamamlanıp koku, doku, yenilebilirlik ve renk özellikleri nedeniyle tercih edilen bitkilerle zenginleştirilmesi, temizlik ve tesviye işlemlerinin yapılmasıyla alanın son haline ulaşması hedeflendi.

 

 

UYGULAMA SÜRECİ

 

Duyu Bahçesi tasarımımız bir sosyal sorumluluk projesi olarak uygulama sürecine girerken öncelikli olarak bu kurumda bir sunum gerçekleştirdim. Tasarım sürecini, kullanıcıların isteklerini bizim tasarımlarımızda neleri hedeflediğimizi ve uygulamanın gerçekleşeceği gün neler yapacağımızı paylaştım. Firmanın yönetim, satış, pazarlama, hukuk gibi farklı departmanlarında çalışan bu kişiler fiziksel olarak bu işlerle ilgili çok az bilgi sahibi ya da hiç deneyimleri olmayan kişilerdi. Ancak sunum bittiğinde salondaki herkesin gözlerindeki heyecan görülmeye değerdi. Hem projeyi hem de projenin içinde yer alma fikrini sahiplenmişlerdi. Uygulamanın yapılması için bir günümüz vardı. Sabahtan bir ekip başı ve 18 kişiden oluşan toplam 4 ekiple bahçede yapılacak işlerin paylaşımını gerçekleştirdik. Tasarım sürecinde planlanan tüm alanlar ve işlevler yorucu ama bir o kadarda keyifli bir çalışmayla gün sonunda tamamlanmıştı.

 

 

SONUÇ

 

Şirketlerin ve çalışanlarının maddi ve fiziksel güçleriyle böyle bir projede yer alması, kullanıcıya uygun ve ihtiyaçları gözetilerek profesyonel bir ekiple tasarımın gerçekleştirilmesi, uygulama sırasında ve sonrasında tüm paydaşlar için aidiyet duygusunun oluşması bu büyük resmi başarıyla ortaya çıkardı.

 

 

 Our ‘sensation garden design’ was built in institutions of visually handicapped students as a social responsibility project. During the survey work for demand of visually handicapped students we determined the needs as; spaces that sitting and get time together, the completion of the landscape in aesthetic point, repair of damaged hard grounds and also maintain/cleaning of the yard.

- See more at: http://www.plantdergisi.com/yazi-dilek-yuruk-duyu-bahcesi-226.html#sthash.c5vdtm1W.dpuf

Permakültür ve Peyzaj Mimarlığı-Plant Dergisi

Permakültürün on iki tasarım ilkesi, bir arada kullanıldıkları takdirde daha az enerji ve kaynak ile çevremizi ve davranış biçimlerimizi yaratıcı bir biçimde yeniden tasarlamamıza olanak tanıyacak olan düşünme araçlarıdır. 

Yeni(lebilir) Okul Bahçelerinde Kış Mevsimi-Plant Dergisi

Yenilebilir okul bahçelerinde kış mevsimi bazı hazırlıklarla karşılanması gereken zamanlardan. Kış mevsimi için uygun sebzelerin yetiştirilmesi, malçlama, sera yapımı ve oluşabilecek dona karşı önlemlerin alınması, ilkbahara hazırlık bunlardan birkaçı. 

Please reload